Mikołaja Reja wpływ na język polski

Mikołaj Rej to nie tylko twórca jednego z najbardziej znanych powiedzeń w języku polskim, ale też ceniony autor, który wywarł duży wpływ na rozwój języka w ogóle. W tym artykule przyjrzymy się postaci Reja.

Mikołaj Rej (1505–1569) był jednym z najwybitniejszych pisarzy polskiego renesansu, uważanym za ojca literatury polskiej. Jako jeden z pierwszych autorów tworzył niemal wyłącznie w języku polskim, co miało ogromne znaczenie dla rozwoju polszczyzny literackiej. Urodził się w Żurawnie w rodzinie szlacheckiej, a choć nie odebrał gruntownego wykształcenia akademickiego, był człowiekiem wszechstronnie oczytanym i samodzielnie zdobywał wiedzę, m.in. dzięki lekturze dzieł klasycznych i religijnych. Poza działalnością literacką, Rej był cenionym posłem, który rzekomo brał udział we wszystkich zjazdach oraz sejmach.

Twórczość Mikołaja Reja

Rej jest kojarzony przede wszystkim ze stwierdzeniem: “A niechaj narodowie wżdy postronni znają, iż Polacy nie gęsi, iż swój język mają”. Pochodzi on ze zbioru “Zwierzyniec” (1562), w którym zawarto wiele krótkich, zwięzłych utworów poetyckich, często o charakterze moralizatorskim lub żartobliwym.

W “Zwierzyńcu” znaleźć można trafne obserwacje obyczajowe, karykaturalne portrety różnych warstw społecznych – duchowieństwa, szlachty, mieszczan – oraz krytykę hipokryzji, chciwości i głupoty. Rej wykorzystywał humor, ironię i przerysowanie, by komentować rzeczywistość społeczną i moralną XVI-wiecznej Polski, jednocześnie propagując cnoty obywatelskie i etyczne wartości.

Autor odegrał fundamentalną rolę w kształtowaniu języka i kultury polskiej. Jako pierwszy pisarz świadomie i konsekwentnie tworzył po polsku i to w epoce, gdy większość dzieł powstawała po łacinie. Tym samym nadał językowi polskiemu rangę literacką, którą rozpromował w innych dziełach.

“Krótka rozprawa między trzema osobami, Panem, Wójtem a Plebanem” (1543)

To dialog satyryczny, w którym przedstawiciele trzech warstw społecznych – szlachcic, duchowny i chłop – spierają się o swoje prawa i obowiązki. Rej krytykuje nadużycia kleru i wyzysk chłopów, ukazując napięcia społeczne w ówczesnej Polsce. Dzieło ma wyraźny wydźwięk moralizatorski i reformacyjny.

“Wizerunek własny żywota człowieka poczciwego” (1558)

Rozbudowany traktat obyczajowy, w którym Rej przedstawia ideał człowieka jako skromnego, pracowitego, żyjącego w zgodzie z naturą, rodziną i Bogiem. Utwór łączy elementy dydaktyczne z opisem życia codziennego i jest jednocześnie filozoficzną refleksją nad szczęściem i cnotą.

“Kupiec” (1549)

To dramat-moralitet, czyli utwór dydaktyczny z wyraźnym przesłaniem religijnym i etycznym. W formie dialogu między kupcem a jego sumieniem Rej przedstawia dylematy człowieka pogrążonego w pogoni za zyskiem. Kupiec, u progu śmierci, zostaje skonfrontowany z pytaniami o sens życia, odpowiedzialność za czyny i zbawienie duszy. Dzieło to zostało zainspirowane przez francuski utwór “Kupiec, czyli sąd”.

“Postylla” (1557)

Zbiór kazań i komentarzy do Ewangelii, świadczący o zaangażowaniu Reja w kwestie religijne, a także o jego sporej wiedzy w zakresie teologii. “Postylla” ma charakter teologiczno-dydaktyczny i była wyrazem poparcia Reja dla reformacji.

Upamiętnienie Mikołaja Reja

Mikołaj Rej, w związku ze swoimi rozlicznymi zasługami, został bohaterem licznych tekstów kultury, ale też dzieł emitowanych przez Polskę. Z okazji okazji 500. rocznicy urodzin Reja Narodowy Bank Polski wydał dwie upamiętniające go monety kolekcjonerskie: złotą o nominale 200 złotych i srebrną o nominale 10 złotych, a także towarzyszącą im dwuzłotową monetę okolicznościową bitą ze stopu nordic gold.

Pomniki Reja można natomiast znaleźć w takich miastach jak Nagłowice czy Rejowiec. Nagłowice to wieś w województwie świętokrzyskim, która nie znajduje się daleko od Kielc. Jeśli więc wybierzecie się, aby zobaczyć pomnik upamiętniający Reja, możecie przy okazji wpaść na mecz Korony. Harmonogram spotkań Ekstraklasy znajdziecie na Betfan (meczyki.pl/bukmacherzy/betfan-bonus-powitalny/113).